Alles wordt anders. Naast een waarheid als een koe, eens een artikelenreeks in Noorderbreedte die toonde hoe de mens uit eeuwige onvrede bleef sleutelen aan het landschap. Nu, een paar jaar verder, klinkt uit ‘alles wordt anders’ vooral machteloosheid. We zien dat de natuur om eens heen verandert en willen ons oude bestaan behouden. Hoe kunnen we onze steden en het landschap opnieuw inrichten om er in de toekomst ín en ván te kunnen leven? Een nieuw ontwerp voor het Reitdiepgebied geeft antwoord.

Het komt uit de koker van M-nex, een groep onderzoekers en ontwerpers die voor de lange termijn oplossingen zoekt voor de toenemende behoefte van de stad aan voedsel, water en energie. Het internationale gezelschap ziet stadslandbouw als de sleutel tot deze drie-eenheid. Stadslandbouw heeft water en energie nodig, en levert voedsel aan de stedelingen. Als over tachtig jaar elke Groninger, zeg, een slof met zomervruchten van eigen bodem kan bakken, is de kans groot dat het wel goed zit met de lokale voedsel-, water- en energie­voorziening.

Reitdiep Valley

Met deze wijsheid op zak verzamelen zich in Groningen in het vroege voorjaar groepjes creatievelingen uit Belfast, Tokio, Sydney en Amsterdam. In een zevendaagse sessie vertalen zij hun voedsel-water-energiefilosofie naar een ontwerp voor een taartpunt van de provincie. Het gebied waaiert uit van de noordelijke wijken van de stad Groningen naar het Hoogeland tussen Pieterburen en Noordpolder­zijl, via het historische stroomgebied van de bovenloop van het Reit­diep. Het ontwerpteam schetst direct een sombere toekomst voor het zojuist ontstane Reitdiep Valley. Het gaat uit van minimaal drie meter zeespiegelstijging. Hoe maak je onder die omstandigheid 100 duizend inwoners zelfvoorzienend in voedsel, water en energie?
Met andere woorden, wat heb je over tachtig jaar nodig voor die lekkere slof met zomervruchten van eigen bodem? Allereerst een droge keuken. Dat is met drie meter zeespiegelstijging minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Dijken kunnen ‘maar’ tot 1,5 meter zee­spiegelstijging opvangen en dus besluit het M-nex-team ze door te prikken. De gedachte hierachter is dat – als je haar toelaat – de zee evenveel geeft als ze neemt, en haar eigen stijging compenseert door sedimentatie aan de kustlijn.

Hoe maak je met minimaal drie meter zeespiegelstijging 100 duizend inwoners zelfvoorzienend?

Dan heb je dus heel veel kustlijn nodig. In Reitdiep Valley vertakt uit de getijdenrivier Reitdiep een fijnmazig netwerk van getijdengeultjes. In dit netwerk bevorderen natuurlijke obstakels als mangrovebossen de sedimentatie. In voorheen buitendijks gebied groeit door de verlaag­de waterstand een groot kweldergebied dat stormvloeden tempert. Zoetwaterbellen liggen in de hogere delen van de vallei. Hier ontstaan grote veencomplexen die neerslagextremen omzetten in een gestage uitstroom van zoet water. De groeiende veenpakketten en binnendringende getijdengeulen groeien naar elkaar toe en naderhand raken de uitlopers van de twee watersystemen elkaar. Uiteindelijk vloeien beide – letterlijk – in elkaar over. Hier ontstaan mogelijkheden voor blauwe energie voor ovens en koelkasten, door zoet en zout water bij elkaar te brengen. De huizen liggen namelijk tussen getijdengeulen en veenstroompjes op verhoogde plekken in het landschap.

Boomgaarden en viskwekerijen

Nu water en energie zijn veiliggesteld, buigt het M-nex-team zich over de vraag hoe de voedselproductie in Reitdiep Valley in te passen. Het concludeert dat ons huidige dieet te veel landbouwareaal vereist. De groep ontwerpers gaan daarom uit van het planetary health diet van het medisch tijdschrift The Lancet. Dat voedselpatroon houdt de aarde leefbaar voor de 10 miljard wereldbewoners in 2050. De inhoud van het dieet: voor een derde groente en fruit, een derde graan en zuivel, voor een zesde eiwit uit peulvruchten, vis en kip, en een zesde zetmeel, suiker en (spek)vet. Het landbouwareaal voor dit dieet past ruim in het gebied. De voedselproductie in Reitdiep Valley is verder ingedeeld op de vereiste versheid. Boerderijen voor zuivel en eieren liggen dicht bij de stad, naast het veen en tussen de visvijvers, paddenstoelenproducenten en vleesfokkers. Achter op het Hoogeland liggen boom­gaarden vol zomerfruit – ook zo’n zin in die slof? – en groentekassen. Ten slotte wuiven het graan en de knollenbladeren tussen de kreken en prielen aan de kust.
Uit het M-nex-ontwerp blijkt dat de omslag naar een landschap waarin natuurkrachten meebouwen aan landschap heel wat voeten in de aarde heeft. En zelfs dan moeten de inwoners van het drastische, op de natuur gebaseerde ontwerp van Reitdiep Valley hun levenswijze aan­passen. Conclusie: wat je ook doet, alles wordt anders. Panta rhei in het Reitdiep.

Aankomende twee weken zet Noorderbreedte de vraag ‘Prikken we de dijk door?’ centraal. Moeten we land loslaten? Wat vind jij? We horen graag van je. Stuur een reactie naar redactie@noorderbreedte.nl.