Het regent architectuurprijzen. Van hoge rapportcijfers voor gebouwen, verschuift het toneel naar gebouw en omgeving. Maar dan nog: zijn het eendagsvliegen of houden ze stand in de turbulentie van onze tijd? Lever hier je eigen nominatie in. De hoofdprijs: AANDACHT EN DEBAT.

Vredeman de Vries prijs

De herfst is begonnen en daarmee de regen aan architectuurprijzen. Op LinkedIn zie ik de likes voorbij vliegen voor bureaus die voor een bepaalde prijs zijn genomineerd, al dan niet gewonnen hebben. Dit gaat vaak onder de noemer van architectuurprijs, maar meestal kunnen stedenbouwkundige of landschappelijke projecten ook meedingen. Het toekennen van prijzen voor gerealiseerde projecten gebeurt nationaal en internationaal. Maar ook in het Noorden hebben we onze eigen prijzen te verdelen. Zo is afgelopen week in Leeuwarden de Vredeman de Vriesprijs voor Architectuur uitgereikt en staat de Friese Anita Andriesenprijs voor ruimtelijke kwaliteit in november op de agenda. 

Prijzen uitdelen en vooral winnen is natuurlijk hartstikke leuk. Maar waarin onderscheidt de winnaar zich? Nu zijn er allerlei categorieën in prijzenland, van Brick Award tot Dutch Daylight Award. Daarmee kun je al een voorselectie doen. Maar het is vaak breder, zoals bij de Vredeman de Vries prijs: een bouwwerk dat de afgelopen twee jaar is gerealiseerd in de provincie. En ik zal jullie niet langer in spanning houden wat betreft de winnaars, dat waren er dit jaar zelf twee: het Energie Kenniscentrum Leeuwarden en de restauratie en nieuwbouw van een woning in Oudemirdum.


Nu vraag ik mij af, wat brengt zo’n prijs behalve naamsbekendheid en waardering voor gebouw en architect. Zit er ook een diepere laag achter. Het beste gebouw van de afgelopen 2 jaar, is dat niet een momentopname? Moet een gebouw zich niet eerst bewijzen, vraag ik mij dan af.

Zo is er in Argentinië een prijs die pas uitgereikt wordt na 10 jaar. Interessant, denk ik dan! Heeft het ontwerp bereikt wat het beoogde? Waren er wellicht onvoorziene effecten die positief uitpakten? Gaf het gebouw een impuls aan de buurt? 

In dit licht schiet mij natuurlijk meteen het Groninger Museum binnen. Waarbij met de voetgangersbrug over het Verbindingskanaal ineens een heel gebied tot leven kwam. En zo kan ik mij voorstellen dat het stationsgebied in Leeuwarden, één van de genomineerden voor de Vredeman de Vries prijs, ook een grotere betekenis gaat hebben met het verstrijken van de jaren.

Prijzen helpen de wereld vooruit

Ik bel Sandra van Assen, stedenbouwkundige en aan het promoveren op governance van ruimtelijke kwaliteit. Sandra geeft aan dat een architectuurprijs een informele manier is om ruimtelijke kwaliteit te stimuleren. Zo ontstaat een kans om de aandacht ergens op te vestigen of andere ontwerpers en opdrachtgevers te inspireren. Sandra heeft in tal van jury’s gezeten en is van mening dat het Noorden het uitreiken van prijzen beter zou kunnen benutten. Met het uitdelen van prijzen heb je als ‘prijsuitreiker’ invloed. Dit zou bewuster ingezet kunnen worden. Je inspireert, stimuleert en agendeert en daardoor kun je de lat voor ontwerp- en omgevingskwaliteit hoger leggen. Zie het als een podium. 

We zoomen in ons gesprek even uit en we zien nieuwe wendingen. De burger roert zich en heeft overal een mening over. Klimaatverandering vraagt om actie. De tijd dat architectuurprijzen puur over architectuur gaan, is wat ons betreft voorbij. In de 21e eeuw verbreedde de aandacht voor architectonische kwaliteit naar ruimtelijke kwaliteit. Ondertussen, met de op handen zijnde Omgevingswet hebben we het nu over omgevingskwaliteit. Wat is dan die omgeving? Dat is uiteraard de landschappelijke en bebouwde context. Maar dat is ook de (veranderende) maatschappij met ons, bewonersen gebruikers daarin. Enerzijds willen we verbinding houden met onze geschiedenis, de cultuurhistorie, anderzijds zoeken we naar een duurzamere en gezondere toekomst. ‘De omgevingskwaliteit zit hem in de synthese van omgevingswaarden waarmee je op zoek gaat naar de beste oplossing op een specifieke plek. Een prijs kan hierin beweging brengen,’ aldus Sandra.

In prijsuitreikingen scoort vaak ‘de iconische waarde’ van een gebouw. Maar dat is aan het veranderen, zo lijkt het. Annet Ritsema, voorzitter van de vakjury bij de Vredeman de Vriesprijs gaat hier tijdens de uitreiking op in: ‘In een divers landschap als Friesland kan de meerwaarde juist liggen in subtiliteit en terughoudendheid. En is een iconische invulling de uitzondering.’. In de beoordeling is er daarom gelet op de ruimtelijke en maatschappelijke inpassing en heeft de jury de ‘wow’ factor laten varen.  Imponeren kan in de architectuur op vele verschillende manieren.

IK NOMINEER

Een snelle scan van de prijzen in het Noorden leert dat de dichtheid aan prijzen niet overal gelijk is. Zo is er in Groningen alleen een prijs te winnen in de gemeente Groningen, heel het ommeland lijkt te worden overgeslagen. En de Drentse Architectuurprijs is uitgesteld. We kunnen daarop gaan zitten wachten maar het is natuurlijk veel leuker om gewoon te beginnen. Laten we aan elkaar vertellen welke projecten en bewegingen in het Noorden een podium verdienen. Van (landschaps)architectuur tot stedenbouw, van groot tot klein. Stuur je nominatie naar redactie@noorderbreedte.nl. Zet er kort bij waarom je dit project waardeert, hoe het op die plek past of op welke manier je de omgevingswaarden gekoesterd ziet. Kortom, wat is voor jou de wow-factor. Wij zeggen het voort. Zo kunnen we elkaar inspireren en stimuleren om de lat hoog te leggen voor onze leefomgeving.