Meestal voelt het goed om er voor te zorgen dat mijn gedrag in lijn is met mijn overtuigingen. Hoe meer ik weet over de gevolgen van bepaalde handelingen, hoe meer regels ik heb waar ik mijzelf aan wil houden: veganistisch eten, geen nieuwe kleren kopen, niet meer vliegen. Het zorgt ervoor dat ik mijzelf aan het einde van de dag in de spiegel kan aankijken en geen stemmetje hoef te onderdrukken dat zegt dat ik verkeerd bezig ben. Maar deze week merkte ik dat ik mezelf steeds vaker afvroeg: waarom maak ik het mezelf zo moeilijk? Waar doe ik dit eigenlijk voor?

Via verschillende kanalen zie ik foto’s voorbij komen van vrienden en kennissen die toch nog even een last-minute naar een Grieks eiland of Zuid-Italië boeken. En als ik eerlijk ben dan ben ik daar best een beetje jaloers op. Ergens lijkt het me fijn om dat gewoon te kunnen doen. Al weet ik dat in mijn geval, mijn geweten de pret snel zal bederven. Aan de andere kant verbaas ik me erover dat er blijkbaar veel mensen zijn die vliegen nog niet als een probleem zien: het is toch een behoorlijke belasting voor het klimaat. 

Met het veroordelen van iemands vlieggedrag schieten we niet zo veel op. Het voelt een beetje alsof je een chagrijnige buurman bent. Die op het moment dat er een bal in zijn tuin beland die meteen lek prikt. Zij hebben plezier en ik gun het ze niet. Dat is niet een hele prettige rol om in te nemen. Toch ligt het in het geval van het vliegen een stukje ingewikkelder dan bij de chagrijnige buurman. Voetballende kinderen zijn geen zware belasting voor het klimaat, vliegen is dat wel. 

Over het schuldgevoel rondom vliegen plaatste het account @zeikschrift (volgtip!) van de mediacriticus Madeleijn van den Nieuwenhuizen deze week een interessante post op instagram. Daarin belichte ze een artikel uit Vrouw Magazine waarin een reisblogger zich afzetten tegen het ‘taboe’ rondom vliegen. Het werd in het artikel zo neergezet alsof ze een dappere vrouw was die ten strijde trok tegen een onterecht taboe. Zelf vloog ze 29 keer per jaar zonder schaamte. ‘Petje af voor de vrouw die zich afzet tegen vliegschaamte,’ was de insteek van het artikel.

De post ging voornamelijk over de vraag of hier het woord taboe wel terecht was. Taboe lijkt te duiden op iets dat doorbroken moet worden. Terwijl het hier toch gaat om een gedragsaanpassing die in het licht van de klimaatverandering een goede reden heeft. Door iemand het podium te geven als taboedoorbrekend in de context van vliegschaamte ontken je daarmee het onderliggende probleem. Alsof er geen negatieve consequenties verbonden zijn aan vliegen. 

Ik merkte dat deze post mij voedde in de vraag: waar doe ik het voor? Want als iemand 29 keer vliegt, waarom zou ik mezelf voor altijd het vliegen ontzeggen, maakt dat nou het verschil? Uiteindelijk heeft mijn gedragsaanpassing namelijk pas zin als meerdere mensen daarin volgen. Mijn kleine stap maakt uit op het moment dat veel meer mensen dezelfde kleine stap zetten. 

Laat ik vooropstellen dat ik geen medelijden met mijzelf heb omdat ik mezelf soms dingen ontzeg. Het geeft namelijk ook gewoon een goed gevoel je geld aan dingen te besteden waarbij je weet dat anderen er beter van worden. Wat ik moeilijker vind is het gevoel om je ook nog eens voor die keuze te moeten schamen, of het in ieder geval niet te zwaar uit te dragen. Je bent snel de moraalridder, iemand die de ander het leven moeilijk maakt. 

Vorige week vrijdag frituurde onze webredacteur en blogger Bente van Leeuwen een zelfgemaakte veganistische eierbal. Dat kon via Facebook op veel reacties rekenen. De meeste daarvan kunnen worden samengevat als ‘noem het geen eierbal zonder ei’ en ‘blijf van onze traditie af.’ Bente noemt nergens dat andere mensen geen eierbal mogen eten, of dat de veganistische levensstijl beter is. Toch wordt een veganistische versie maken van een traditioneel gerecht door sommigen bijna opgevat als een activistische daad. 

Waar we vroeger braaf naar de kerk gingen om te horen wat goed was en wat slecht, laten we ons nu niet meer vertellen hoe we ons moeten gedragen. Het uitdragen van bepaalde keuzes met argumentatie daarbij geldt soms al als iemand vertellen hoe hij zich moet gedragen. Plaats ik mijzelf boven mensen die er wel voor kiezen 29 keer per jaar te vliegen? Nee, ik ben niet beter omdat ik daarin een andere keuze maak. Kan je uitdragen dat je het geen verantwoorde keuze vind om veel te vliegen, zonder dat het een persoonlijke aanval wordt?

Andersom geldt het toch ook niet? Als iemand ervoor kiest om te vliegen is dat toch geen persoonlijke aanval tegen iemand die er niet voor kiest te vliegen? Waarom is een keuze die anders is dan de norm een aanval op personen die zich wel aan de norm houden, maar geldt dit argument niet andersom? Aangezien vliegen en vlees eten ook keuzes zijn, moeten we dat dan ook categoriseren als een activistisch statement?

Ik wil graag op een positieve manier laten zien hoe fijn het kan zijn je geld te besteden aan dingen waar we allemaal beter van worden. Daarvoor hoef je ook niet te benadrukken wat er allemaal niet meer mag. Maar wil je misschien vooral laten zien hoe het ook kan. Maar laten we elkaar daar dan ook de ruimte voor geven. Laten we de norm zover uitrekken dat niemand er meer op terug kan vallen en dat we een gesprek kunnen hebben over waarom we welke keuzes maken.