Deel 1: Friesland, de vaarprovincie. 

Het is een stralende dag in mei als ik me in de buurt van Burgum bevind. Overal waar ik kijk zie ik water en bootjes. Mijn eveneens Groningse reisgenoot lacht. “Het is de eerste warme dag van het jaar en de Friezen gaan massaal het water op.” Langs mij vaart een sloepje met vrolijk kwetterende jongeren. Blonde haren en Friese vlaggetjes wapperen in de wind. Onwillekeurig verschijnt de Kameleon voor mijn geestesoog. Ik zwaai naar ze. Over het algemeen probeer ik stereotypes uit de weg te gaan, maar soms zijn ze onvermijdelijk. 

Verbredende blik

In mijn ogen is Friesland dé ‘vaarprovincie’ van Nederland. Als ik aan varen denk, denk ik aan Friesland. Water is hier immers alomtegenwoordig. Sterker nog, ik las laatst dat Friezen meer woorden voor wateren kennen dan voor brood. Misschien is ‘waterprovincie’ eigenlijk wel een betere benaming dan ‘vaarprovincie’. De geschiedenis, cultuur, omgeving en identiteit van Friesland zijn nauw met het water verweven. 

Ik spreek erover met Martin Cnossen, directeur van Merk Fryslân: de regiomarketingorganisatie van de provincie Friesland. Ook Merk Fryslân neemt ‘water’ als uitgangspunt voor de promotie van de provincie. “Eigenlijk verbreden we onze blik van watersport naar waterrecreatie,” beaamt Cnossen. “Daaronder verstaan we niet alleen recreatie óp het water, maar ook aan wal. Genieten van een drankje op een terrasje aan het water, het bezoeken van kustplaatsjes of fietsen door waterrijke natuurgebieden. Water als een decor voor de beleving van Friesland.” 

Ultieme vrijheid 

Toch blijft watersport daar wel een belangrijk onderdeel van. Cnossen: “Friesland heeft een combinatie van open zee én binnenmeren. Nergens in Nederland is er zoveel binnenwater als in Friesland. Daardoor kunnen we watersporters een breed pakket aan mogelijkheden bieden. Varen in Friesland kan met sloepjes, maar ook met zeilboten en jachten – dat maakt het zo uniek.” 

De coronacrisis legde de watersport in Friesland geen windeieren. Cnossen vertelt dat Friesland, sinds uitbraak van het coronavirus, een enorme toename van onder meer bootverhuur ziet. “In je sloepje op het water, tja, dat geeft mensen een ultiem gevoel van vrijheid, van veiligheid. We zien de trek naar Friesland echter ook aan de verkoop en verhuur van vakantiehuizen en chalets. Niet normaal,” aldus Cnossen.  

Het verbindende water

Maar goed, van watersport naar waterrecreatie. Ook op het vasteland speelt het water een grote rol. Op de website friesland.nl van Merk Fryslân kom ik terecht op de pagina “Leve het water: beleef in 2020 het bijzondere waterlandschap van Friesland”. Hier lijk ik alles te kunnen vinden wat maar met water in Friesland te maken heeft. Ik scrol langs artikelen over skûtsjesilen, het waddengebied en verschillende evenementen op het water. Maar ik lees ook over een onderwaterattractie in een museum, tentoonstellingen van maritieme schilderijen en allerlei fiets- en wandelroutes met het thema ‘water’. 

Water als centraal thema van 2020. Dat is heel belangrijk voor de samenhang van het aanbod, volgens Martin Cnossen. “Met een thema verbindt je allerlei personen en instellingen met elkaar, óver sectoren heen. Ondernemers, natuurorganisaties, watersport, cultuur- en erfgoedinstellingen. Iedereen geeft een eigen invulling aan het themajaar. Deze aanpak zagen we voor het eerst in 2018, toen Leeuwarden de Culturele Hoofdstad van Europa was. Die manier van samenwerken is een ijzersterke formule gebleken.” 

Aanjagen van verduurzaming 

De komende jaren wil Merk Fryslân verder inzetten op waterrecreatie door ondernemers in Friesland actiever op te zoeken en te betrekken. “Zo gaan we samen met bedrijven grote watersportbeurzen bezoeken,” vertelt Cnossen. “De samenwerking met het bedrijfsleven vormt zich onder meer omtrent de verduurzaming van de watersport. Denk bijvoorbeeld aan elektrisch varen. Eigenlijk willen we stap voor stap naar plekken waar het ‘electric only’ is.” 

Volgens Cnossen is de jachtbouw een andere interessante sector. “Er zitten een aantal topbedrijven in Friesland, gespecialiseerd in het bouwen van jachten. Ook dit heeft connecties met toerisme, want de jachtbouw is de verbinding tussen land en water. De scheepsbouw in Friesland kent een interessante geschiedenis. Koning Willem-Alexander heeft onlangs een nieuw jacht gekocht bij een jachtwerf in Heeg.”

Zwerven 

“Huur eens een bootje en ga op pad. Zwerf eens door Friesland. Het zal je verrassen.” Martin Cnossen wijst me op het ruim 35 kilometerlange netwerk van aanlegplekken. Hiermee biedt de provincie Friesland aan duizenden schepen een gratis ligplaats op de meest prachtige plekken – vaak in de vrije natuur. Dit netwerk is uniek in Europa en wordt beheerd door Recreatieschap Marrekrite. Deze organisatie ondersteunt de recreatie in Friesland door voorzieningen aan te leggen en te onderhouden, op water én op land.

Het zorgdragen voor voorzieningen ten behoeve van de waterrecreatie staat hoog in het Friese vaandel. Naast het voortgaande werk van Marrekrite is onlangs ook het grootschalige Friese Merenproject afgerond. Achttien jaar lang is er gewerkt aan de verbetering van de Friese waterrecreatie en uitbreiding van het vaarnetwerk. Van het verhogen van bruggen en het verdiepen van vaarwegen tot het uitbreiden van recreatieve voorzieningen op drukbezochte watersportlocaties. Er bestaat geen twijfel: water ligt aan de kern van toerisme en recreatie in Friesland. “We leven al zo lang met het water,” besluit Martin Cnossen. “Het zit in ons DNA.”

Tip van Martin Cnossen (Merk Fryslân): Nachtvaren in de Alde Feanen 

De Alde Feanen is één van de twintig Nationale Parken in Nederland en ontstaan vanuit de veenafgravingen. Het uitgestrekte laagveenmoeras herbergt veel verschillende soorten planten en is een paradijs voor vogelaars. Je vaart in het holst van de nacht in een sloepje door het natuurgebied terwijl de schipper je spookverhalen en andere wetenswaardigheden vertelt. “Een onvergetelijke ervaring,” noemt Cnossen het. 

Terwijl de Friese meren volop mensen trekker wordt het land van Friesland steeds droger. Lees hier meer over stand van het water in de provincie Friesland.