Wat is een stad zonder cultuur, zonder cafés, oploopjes, winkels, geschetter en muziek? Sinds corona weten we dat. Wat is een dorp zonder cultuur, zonder cafés, vergaderingen, winkels of feestjes? Heel wat meer dan er overblijft van de stad na de striptease van activiteiten ter bestrijding van het pandemische coronavirus. Zowel in de stad als op het platteland begint de wereld THUIS. Met je eigen huis en je huisgenoten. Maar buiten de stad zit daar vaak een flinke plus op: een tuin, een schuur, een erf of weiland vlakbij, een boom, een bosje, frisse lucht, een einder – wind. RUIMTE

Rem Koolhaas, de visionaire en beroemde Nederlandse architect die zich ooit op de stad stortte, herontdekte het platteland en maakte daarover de tentoonstelling Countryside, the future. Hij verbaasde zich enkele jaren geleden over de radicale veranderingen van het leven op het platteland. Hij begon dat te onderzoeken. In Zwitserland, waar zijn speurtocht begon, hebben rijke stedelingen de dorpen beroofd van hun huizen; ze staan 48 weken per jaar leeg. De nieuwe eigenaren genieten er enkele weken per jaar toeristische geneugten – jammer voor de lokale winkels, cafés en gymnastiekclubs die drooglopen.

Koolhaas ging met zijn bureau een paar lagen dieper om te kijken wat er afgelopen decennia eigenlijk gebeurde in het buitengebied. Hij vond over de hele wereld een rijke schakering aan ingrijpende transities. Allemaal revoluties die bijna onopgemerkt plaatsvonden. Er is ‘domweg’ niet naar het platteland omgekeken, constateert hij.

Tot nu.

Gelukkig: 98% van het aardoppervlak is géén stad. We hebben ruimte nodig om grote problemen op te lossen: migratie, klimaatverandering, een voedselrevolutie, energietransitie en aan dat lijstje kunnen we corona of een volgende pandemische ziekte toevoegen. Het platteland wordt deel van de oplossing, voorspelt Koolhaas. We moeten de wereld opnieuw uitvinden opdat ons bestaan vol te houden is.

Aan de Wageningen Universiteit is een ‘volhoudbaar’ Nederland bedacht en getekend. Wetenschappers maakten een kaart van een natuurlijker Nederland over honderd jaar (zie illustratie). We hoeven dan (volgens huidige voorspellingen) nog geen land af te staan aan de zee, er is minder ruimte nodig voor voedselproductie maar meer om het landschap weerbaarder te maken tegen de hogere zeespiegel en onstuimiger weer. Natuur blijkt een goede bijdrage te leveren aan die ‘volhoudbaarheid’ en is bovendien een rijke bron voor de nieuwe circulaire economie. Juist vanwege die grotere rol voor ‘natuur’ ziet dat toekomstige Nederland er aanlokkelijk uit. De WUR-experts hebben niets verzonnen: ze weefden wetenschappelijke inzichten van vele domeinen door elkaar.

Ook Koolhaas is zijn vak, architectuur, ver voorbij. Hij kijkt in Countryside, the future naar ecosystemen, nieuwe voedselproductie, robotisering en andere nieuwe technieken die het leven totaal veranderen maar ook ‘volhoudbaar’ maken. Hij deelt zijn kennis in het hart van New York in het Guggenheim Museum. ‘Dit is geen kunst’, waarschuwt hij. Een grote tractor voor de deur van het museum benadrukt dat. Zijn expositie die op 20 februari begon en nog tot 14 augustus duurt, is zeer populair.

Maar ook hier houdt corona huis. Tot 30 april is het Guggenheim dicht – en mogelijk langer. Inmiddels stuiven de bewoners van the big apple de stad uit om zich op het platteland te onttrekken aan corona. Met negen miljoen mensen op een stukje apple blijkt in deze tijd niet fijn. Dan trekt de countryside ineens weer; daar kun je misschien beter overleven.

Hoe zit dat in ons land? De Randstad is één grote stadszone, Brabant een lint van bedrijfshallen met aaneengesloten bebouwing van huizen waar een volksfeest de gemoederen en besmettingen aan heeft geblazen. In het noorden is er gelukkig iets meer ruimte. En nuchterheid. Open ruimte die we ooit gebruikten voor de landbouw kan in de toekomst nieuwe functies krijgen. Koolhaas laat zien dat steeds meer voedselproductie ‘de grond ontstijgt’. Als onze landbouw compacter wordt en naar de stad kruipt, kan dat land in de toekomst anders benut worden. We pakken het wensenlijstje van hiervoor er nog even bij: energietransitie, klimaatbuffer, voedselrevolutie, natuurherstelzone of leefgebied voor mensen.

Koolhaas en corona gaan dezelfde kant op: ze stellen ons voor het platteland weer te omarmen. Als leefgebied met schone lucht, ruimte om tenminste anderhalve meter uit elkaar te lopen, een horizon, wind en groen om je heen, ruimte voor avontuur en vrijheid. Stadjers, Liwwadders en Assenaren die na corona de regio intrekken bewijzen zichzelf in meer opzichten een dienst: de huizen zijn in het buitengebied goedkoper, de lucht is er schoner en met een e-bike (of autonome auto) wordt de cirkel van bereikbare afstanden opgerekt.

Door mijn oogharen zie ik op de kaart van Noord-Nederland in 2120 niet alleen meer ‘groene natuur’ opschijnen: tussen moderne nieuwe woonwierdes vloeit hier en daar vers zeewater. Deze ‘blauwe aders’ maken van de weerbare waddenkust een spannend leefgebied. Met de klei van oude hoge zeedijken zijn de snelfietspaden opgehoogd. Ik denk zomaar dat onze achterkleinkinderen daar dan dik tevreden mee zijn.

De expositie Countryside, the future komt dit najaar naar Het Hem in Zaandam. Wanneer precies is vooralsnog onduidelijk.

Lees ook de andere blogs van Ineke Noordhoff:
Boerentoekomst, De ene boer is de andere niet, Natuurboeren, een soort apart, De voorlopers raken achterop, De tafel van Carola Schouten, Hoge grondprijs nekt boeren.