Portret Klaas Oevering (45) biologische melkveehouder.

Graag schenk ik mijn sympathie aan boeren die zich rekenschap geven van de draagkracht van de aarde. Misschien werken ze circulair, houden ze de kringloop gesloten, werken ze biologisch of natuurinclusief. Hoe ze het noemen maakt me tijdens deze zoektocht weinig uit, het gaat me erom dat ze voedsel verbouwen en daarbij rekening houden met de belangen van anderen. Dat stel ik op prijs. En meer: alle (Europese) landbouwsubsidie komt in mijn visie juist die boeren toe die ook dienstbaar zijn aan de samenleving. Maar als op het Malieveld boeren om mijn meelevendheid vragen omdat het zo belangrijk is dat zij produceren ‘voor de vrije wereldmarkt’, ben ik verbaasd. De ideale ‘vrije markt’ werkt zonder subsidie terwijl de schade die de productie toebrengt aan anderen netjes in rekening wordt gebracht: de vervuiler betaalt. Waarom maken bestuurders en belangenbehartigers dat verschil niet?

Als ik over de es fiets naar de winkel, geniet ik van de omgeving. Die open ruimte, een haas die wegschiet, gakkende ganzen erboven, het wintertarwe dat als een groene waas uit de bodem klimt. Ik voel me gelukkig dat ik hier mag wonen. Voor de boer die hier een paar weken geleden een bult aardappels heeft geoogst heeft dat landschap ook betekenis, maar een andere. Het land is de basis onder zijn oogst en zijn bestaan. Ik hoop dat ook hij hier gelukkig is.

Iedereen leeft zijn eigen leven, benut zijn leefomgeving op eigen wijze en hecht daar verschillende betekenis aan. Mijn mooie weidse uitzicht hangt boven de grond die voor een boer productiemiddel is. Die verwevenheid maakt het complex. De boer heeft namelijk veel geld moeten betalen om die grond te kopen – het is dus logisch dat hij zich als eigenaar gedraagt. Een beetje meer eigenaar dan ik. Deels parasiteer ik immers op zijn werk, want zonder boeren zou mijn es vol bomen staan en kan ik de openheid niet ervaren.

Een beetje meer of minder dat maakt niet uit: ik ben mede-eigenaar van dit landschap en van het water in de bodem en van de lucht. Het is ook de erfenis van mijn voorouders – de mensen die hier sloten groeven en akkers ploegden. De wilde dieren en planten zijn net zo goed ‘van mij’ (voor zover dat al kan natuurlijk) als van de eigenaar van de bodem. Het landschap is ingewikkeld doordat menselijke activiteiten en natuurlijke processen op veel fronten op elkaar inwerken en door elkaar lopen. Al ben ik niet de economische eigenaar van de bodem en de opbrengst daarvan, vele andere lagen in het landschap zijn wel ‘een beetje’ van mij.

Veranderingen en wijzigende inzichten maken het nog onoverzichtelijker. Een halve eeuw geleden leerden rijksconsulenten ‘ouderwetse boeren’ om moderne groeimiddelen te gebruiken. Dat zagen we toen als vooruitgang. Nu kijken we daar anders naar omdat de schadelijke neven-effecten als een boemerang in onze leefwereld terugkomen: wilde planten stikken in overgewaaide meststoffen. Niet alleen een paar insecten op het gewas gaan dood door de spuit – hele soorten leggen het loodje. En mensen krijgen ademnood of worden ziek van de chemische resten die in de lucht zweven of in het water belanden. De wal keert het schip. 

Onze leefwijze – vervoer, industrie, landbouw en consumptie blijkt niet toekomstbestendig. Het moet anders. Onderdeel van die draai is dat boeren moeten minderen – en liefst stoppen – met gebruiken van kunstmest en chemische hulpmiddelen. Dat is niet gemakkelijk want gewasbescherming is wel goed voor zijn opbrengst terwijl de schadelijke gevolgen terechtkomen in de wereld eromheen – in onze leefwereld. Als ik langs een akker fiets waar de aardappels bespoten worden, rij ik met een sjaal voor mijn mond gauw door. Het waterbedrijf filtert het in de bodem gezakte gif verderop uit het drinkwater – en stuurt ons, waterdrinkers, de rekening. De vervuiler hoeft niet te betalen en int wel de meeropbrengst. 

Zo verweven zijn onze levens dus.Ik snap hoe het werkt, maar het roept wel de vraag op: met wie wil ik mijn leven delen? In de politiek telt vooral geld, net als bij de vertegenwoordigers en belangenbehartigers van de boeren. Maar ook gezondheid, natuur, schoonheid en geschiedenis hebben recht van bestaan in onze wereld. Wie weegt die belangen?

Gelukkig heb je boeren en boeren. Velen doen hun uiterste best om met respect voor de natuur en de andere bewoners van deze planeet hun werk te doen en voedsel te verbouwen. In het Noorderbreedte-archief kun je een geruststellende stroom aan goedwillenden langs laten komen – een ware troost-parade. Maar er zijn ook boeren, en dat zijn niet de kleinsten, die zich richten naar ‘de wereldmarkt’. Ze laten zich meevoeren op de muziek van de handelsbalans, schermen met het wereldvoedselprobleem en hebben goed oog voor hun eigen belang (dat vaak synoniem is met de portemonnee). Hier hoor je niet vaak over ‘een gezonde leefwereld’ of over ‘natuur’; dat is een ander domein. Waarmee denken deze boeren mijn mededogen te wekken, vroeg ik me begin oktober af toen de stikstofcrisis een bonte stoet tractoren naar Den Haag bracht. In deze geldgestuurde wereld wordt overtollige varkensmest uit Brabant op mijn es gespoten omdat dat aan twee kanten voordeel oplevert. Het stinkt niet alleen, het verpest de schrale beeklanden die net weer een beetje diverser zijn geworden ten gevolge van jarenlange  natuurherstel-programma’s. Ik deel mijn landschap graag met boeren, maar de ene is mij een stuk liever dan de andere.

Eens in de drie weken zal ik op de Noorderbreedte-website in een bijdrage onderzoeken hoe het kan dat we onze boeren allemaal over een kam scheren. Waarom maken bestuurders en belangenbehartigers geen onderscheid? Er zijn boeren die zich rekenschap geven van hun omgeving en er zijn boeren die dat niet of veel minder doen. Zo eenvoudig is het. Kunnen we de 750 miljard landbouwsubsidie die per jaar in De EU wordt uitgekeerd niet ombouwen tot een basisinkomen voor boeren die circulair werken? Waarom zou dat geld overgeboekt moeten worden naar boeren die kiezen voor ‘de vrije wereldmarkt’? Van mij mogen ze hun bedrijfsvoering daarop richten, maar dan graag wel volgens de regels van die wereld: zonder subsidie en met de juiste nota in de brievenbus voor de schade die aan anderen wordt toegebracht. Want ook ‘juiste beprijzing’ hoort bij een ‘vrije markt’.

Lees hier alle blogs van Ineke.

Heb je tips of informatie die je met me wilt delen? Mail naar ineke@noorderbreedte.nl.